اگر بعد از برطرف شدن جوش ها هنوز روی پوستتان فرورفتگی، چاله، ناهمواری یا برجستگی باقی مانده، احتمالا با اسکار آکنه روبه رو هستید. اما هر اثری که بعد از جوش روی پوست می ماند، اسکار واقعی نیست. گاهی چیزی که به عنوان «جای جوش» دیده می شود فقط قرمزی یا تیرگی پوست است و روش درمان آن با یک اسکار فرورفته کاملا تفاوت دارد. از طرف دیگر، برای درمان اسکار جوش نمی توان یک روش ثابت را برای همه افراد مناسب دانست. نوع اسکار، عمق آن، تعداد ضایعات، رنگ پوست و وجود یا نبود آکنه فعال، همگی در انتخاب روش درمان نقش دارند. به همین دلیل ممکن است روشی که برای یک نوع اسکار جوش صورت مناسب است، برای نوع دیگری نتیجه مطلوبی نداشته باشد. در این راهنما ابتدا مشخص می کنیم اسکار آکنه چیست و چگونه آن را از لک تشخیص دهیم، سپس روش های درمانی موثر را بررسی می کنیم.
اسکار آکنه چیست و چگونه ایجاد می شود؟
اسکار آکنه در نتیجه آسیب و التهاب پوست در جریان آکنه ایجاد می شود. وقتی التهاب شدید به لایه های عمقی پوست می رسد، روند ترمیم ممکن است باعث تخریب یا بازسازی نامنظم کلاژن شود. نتیجه این فرایند می تواند به شکل فرورفتگی یا در برخی افراد، رشد بیش از حد بافت اسکار ظاهر شود.
جوش های التهابی شدید، به ویژه ضایعات عمقی مانند ندول ها و کیست ها، احتمال ایجاد اسکار را بیشتر می کنند. فشار دادن و دستکاری جوش های فعال نیز می تواند التهاب و آسیب بافتی را افزایش دهد. البته شدت آکنه تنها عامل تعیین کننده نیست و بعضی افراد استعداد بیشتری برای ایجاد اسکار دارند.
تفاوت جای جوش با اسکار آکنه در تعیین روش درمان
اگر پوست صاف باشد اما محل جوش نسبت به اطراف آن قرمز، صورتی، قهوه‌ای یا تیره شده باشد، ممکن است با تغییر رنگ پس از التهاب مواجه باشیم. این تغییرات بافت پوست را به شکل فرورفتگی یا برجستگی تغییر نداده اند.
در مقابل، اگر هنگام نگاه کردن یا لمس پوست متوجه چاله، فرورفتگی، موج‌دار شدن یا برجستگی شوید، احتمال وجود اسکار بافتی بیشتر است. تغییرات رنگی و اسکار واقعی حتی ممکن است هم‌زمان در یک ناحیه وجود داشته باشند.
یک راه ساده برای درک تفاوت میان جای جوش با اسکار آکنه:
لک با قرمزی پس از جوش: تغییر اصلی در رنگ پوست است.
اسکار آتروفیک: پوست در محل ضایعه فرورفته است.
اسکار برجسته: بخشی از پوست بالاتر از سطح طبیعی قرار گرفته است.
این تفاوت مهم است، چون درمان لک با درمان یک اسکار عمیق یکسان نیست.
آیا قبل از درمان اسکار آکنه باید جوش های فعال را درمان کرد؟
بله، وجود آکنه فعال باید در برنامه درمانی در نظر گرفته شود. شروع درمان اسکار آکنه در شرایطی که جوش های التهابی همچنان ایجاد می شوند، می تواند باعث شکل گیری اسکارهای جدید شود.
بنابراین، معمولا پیش از درمان ابتدا باید آکنه فعال کنترل شود و سپس برای اسکارهای باقی مانده برنامه ریزی شود. زمان دقیق این مرحله برای همه افراد یکسان نیست و به شدت و نوع آکنه بستگی دارد.
روش های درمان اسکار آکنه
درمان اسکار آکنه بر پایه اصلاح ساختار آسیب دیده پوست انجام شده و انتخاب روش، به این بستگی دارد که اسکار در کدام لایه ایجاد شده و چه تغییری در بافت پوست به وجود آورده است. برای مثال، در بعضی فرورفتگی‌ها بافت اسکار به لایه‌های زیرین چسبیده، در برخی دیگر مشکل اصلی کاهش حجم یا ناهمواری سطح پوست است.
درمان جای جوش ممکن است با یک روش یا ترکیبی از چند تکنیک انجام شود تا هر بخش از اسکار به شکل هدفمند مورد درمان قرار گیرد:
سابسیژن برای اسکارهای فرورفته
برای بعضی اسکارهای آکنه فرورفته، مشکل فقط از دست رفتن حجم یا ناهمواری سطح پوست نیست؛ نوارهای فیبروتیک (بافت‌های سفت و چسبنده اسکار) در زیر پوست، فرورفتگی را به سمت داخل می‌کشند. در چنین شرایطی، سابسیژن با ورود به زیر اسکار و آزاد کردن این اتصالات فیبروتیک، کشش ایجادکننده فرورفتگی را کاهش داده و اجازه می دهد پوست به سطح طبیعی تری بازگردد.
سابسیژن به ویژه در درمان اسکارهای رولینگ که حالت موج دار و فرورفته دارند، کاربرد قابل توجهی دارد. در صورت وجود کاهش حجم یا باقی ماندن ناهمواری، ممکن است پس از آزادسازی اسکار از فیلر یا سایر روش های بازسازی پوست استفاده شود.
لیزر فرکشنال برای درمان اسکار آکنه
زمانی که هدف، بهبود ناهمواری گسترده تر پوست و کاهش نمای اسکارهای سطحی تر باشد، لیزر فرکشنال برای درمان اسکار آکنه می تواند با تحریک روند بازسازی پوست به بهبود بافت کمک کند. در این روش، ستون های کنترل شده‌ای از انرژی در پوست ایجاد می شود و فرایند ترمیم، بازسازی کلاژن و بازآرایی بافت را فعال می کند.
از جمله گزینه های مورد استفاده، لیزرهای فرکشنال ابلیتیو مانند CO2 فرکشنال هستند که می توانند با بازسازی سطح و لایه های مشخصی از پوست، عمق و مرز برخی فرورفتگی های جای جوش را کمتر کنند.
میکرونیدلینگ برای درمان اسکار آکنه
میکرونیدلینگ با ایجاد میکروآسیب‌های کنترل شده در پوست، پاسخ ترمیمی بدن را فعال می کند. در جریان این فرایند، ساخت کلاژن و بازسازی تدریجی بافت تحریک شده، و به مرور، ظاهر برخی جای جوش های فرورفته نرم تر و یکنواخت تر به نظر می رسد.
نقطه قوت میکرونیدلینگ در درمان اسکار جوش بیشتر به بازسازی تدریجی بافت مربوط است و معمولا نتیجه آن در یک جلسه کامل نمی شود. این روش برای برخی اسکارهای آتروفیک (فرورفته) مناسب است و گاهی در کنار روش هایی مانند رادیوفرکانس، پیلینگ یا PRP به کار می رود تا پاسخ درمانی تقویت شود.
RF فرکشنال برای درمان اسکار جوش
در RF فرکشنال، انرژی رادیوفرکانس به لایه های مشخصی از پوست منتقل می شود تا گرمای کنترل شده‌ای ایجاد و فرایند بازسازی کلاژن تحریک شود. در نوع میکرونیدلینگ رادیوفرکانسی، سوزن ها انرژی را در عمق مورد نظر آزاد می کنند و به این ترتیب، درمان می تواند هم زمان بر بافت اسکار و کیفیت کلی پوست اثر بگذارد.
از آنجا که عمق ورود سوزن و میزان انرژی قابل تنظیم است، پارامتر های درمان باید بر اساس ضخامت پوست، محل اسکار و شدت درگیری انتخاب شوند.
فیلر و روش های حجمی برای جای جوش
گاهی فرورفتگی جای جوش به دلیل کاهش حجم بافت زیر پوست ایجاد یا تشدید شده است. در این شرایط، فیلرهای پوستی می توانند با اضافه کردن حجم در زیر اسکار، سطح پوست را بالاتر آورده و اختلاف ارتفاع میان اسکار و پوست اطراف را کاهش دهند.
تزریق فیلر بیشتر برای اسکارهای فرورفته‌ای کاربرد دارد که قابلیت اصلاح با افزایش حجم را دارند و می تواند به تنهایی یا پس از آزادسازی اسکار با سابسیژن مورد استفاده قرار گیرد. نوع ماده پرکننده، محل تزریق و میزان مورد نیاز باید بر اساس ساختار اسکار و آناتومی صورت تعیین شود. این روش برای همه انواع اسکار، به ویژه فرورفتگی‌های بسیار باریک و عمیق، کاربرد یکسانی ندارد.
درمان اسکارهای برجسته و کلوئیدی ناشی از جوش
همه اسکارهای آکنه به شکل فرورفتگی ظاهر نمی شوند. در اسکارهای برجسته و کلوئیدی ناشی از جوش، برخلاف اسکارهای آتروفیک، تولید بیش از حد کلاژن باعث افزایش ضخامت و برجستگی بافت می‌شود؛ به همین دلیل درمان آنها با روش‌های مورد استفاده برای جای جوش‌های فرورفته متفاوت است.
بسته به نوع و شدت ضایعه، درمان اسکار کلوئیدی یا اسکار هیپرتروفیک ممکن است شامل تزریق داخل ضایعه کورتیکواستروئید یا داروهای دیگر، سیلیکون، کرایوتراپی (سرما درمانی)، لیزر یا در موارد منتخب جراحی همراه با درمان تکمیلی باشد.
بهترین روش درمان اسکار آکنه
بهترین درمان اسکار جوش برای همه افراد یکسان نیست؛ زیرا اسکار آکنه فقط از نظر ظاهر با هم تفاوت ندارد، بلکه از نظر عمق، شکل و تغییرات بافتی زیر پوست نیز متفاوت است. به همین دلیل، روشی که برای یک اسکار فرورفته مناسب است، لزوما برای اسکار دیگری با ساختار متفاوت یا برای اسکارهای برجسته انتخاب مناسبی نیست.
مهم ترین عوامل مؤثر در انتخاب بهترین روش درمان اسکار آکنه عبارت‌اند از:
نوع اسکار: اسکارهای آیس پیک، باکس کار، رولینگ و اسکارهای برجسته ساختار یکسانی نداشته، و هر کدام به رویکرد درمانی متفاوتی نیاز دارند. تشخیص دقیق نوع اسکار، یکی از اصلی ترین معیارهای انتخاب درمان اسکار آکنه است.
عمق و ساختار اسکار: هرچه فرورفتگی عمیق تر باشد یا با چسبندگی و فیبروز (بافت اسکار سفت در زیر پوست) همراه باشد، انتخاب روش درمانی به بررسی دقیق تری نیاز دارد. ظاهر سطحی اسکار به تنهایی شدت درگیری بافت را مشخص نمی کند.
وسعت و تعداد اسکارها: پراکندگی اسکارها در ناحیه صورت و میزان درگیری پوست در تعیین نحوه درمان آنها مؤثر است. اسکارهای محدود و اسکارهای گسترده معمولا از نظر برنامه ریزی درمان یکسان بررسی نخواهند شد.
رنگ و وضعیت فعلی پوست: وجود لک قهوه‌ای، قرمزی یا التهاب در کنار اسکار باید هنگام انتخاب روش درمان اسکار آکنه در نظر گرفته شود؛ زیرا ابتدا باید مشخص شود مشکل اصلی، تغییر بافت پوست است یا تغییر رنگ نیز بخش قابل توجهی از ظاهر پوست را تشکیل می دهد.
نوع پوست و احتمال ایجاد لک بعد از درمان: رنگ و ویژگی‌های پوست در انتخاب شدت و روش درمان اهمیت دارد. در پوست‌هایی که مستعد هیپرپیگمانتاسیون پس از التهاب (لک تیره بعد از التهاب یا آسیب پوستی) هستند، خطر تغییر رنگ بعد از برخی درمان ها باید پیش از اقدام ارزیابی شود.
سابقه درمان های قبلی: درمان های انجام شده و میزان پاسخ پوست به آن ها در انتخاب مرحله بعدی درمان اسکار آکنه موثر است. نوع روش، فاصله از درمان قبلی و پاسخ ایجاد شده باید پیش از تصمیم‌گیری توسط متخصص پوست،مو و زیبایی بررسی شود.
